Với trẻ 3–6 tuổi có khó khăn phát triển, rối loạn phổ tự kỷ, chậm nói, khó khăn tương tác hoặc hành vi. Câu hỏi “nên học mầm non có lớp can thiệp hay trung tâm chuyên biệt?” thực ra không nên quyết định chỉ dựa vào tên mô hình.
Tiêu chí khoa học quan trọng hơn là: mục tiêu phát triển của trẻ là gì, mức độ hỗ trợ trẻ cần bao nhiêu, chương trình có cá nhân hóa không và kỹ năng có được tổng quát hóa ra đời sống hay không.
Các khuyến nghị chuyên môn đều nhấn mạnh việc đánh giá chức năng, đặt mục tiêu cá nhân hóa, phù hợp với mức phát triển, đo tiến bộ và có sự phối hợp giữa gia đình, giáo viên và chuyên gia.
Với trẻ 3–6 tuổi cần can thiệp, nên nhìn theo “độ tuổi phát triển” chứ không chỉ nhìn tuổi thật. Ví dụ một trẻ 5 tuổi nhưng kỹ năng giao tiếp chức năng mới ở mức khoảng 2–3 tuổi, thì không nên đặt mục tiêu chủ yếu theo chuẩn 5 tuổi.
Ở giai đoạn này, nếu trẻ chưa có giao tiếp chức năng, chưa hiểu yêu cầu cơ bản, khó ngồi/duy trì hoạt động, hành vi cản trở nghiêm trọng, trung tâm chuyên môn hoặc mô hình can thiệp chuyên sâu thường có lợi thế hơn vì có thể tạo môi trường tỷ lệ hỗ trợ thấp và cá nhân hóa cao.
Vậy khi nào nên chọn mầm non có lớp can thiệp? Các chuyên gia kiến nghị mô hình sẽ nghiêng về mầm non hòa nhập có hỗ trợ chuyên môn khi trẻ:
- Có giao tiếp chức năng tương đối.
- Hiểu phần lớn yêu cầu đơn giản.
- Có thể tham gia hoạt động nhóm ở mức nhất định.
- Hành vi không gây cản trở nghiêm trọng.
- Có khả năng bắt chước và học thông qua môi trường.
- Có thể ăn uống, vệ sinh và sinh hoạt tương đối độc lập.
- Đang cần tăng kỹ năng xã hội và tổng quát hóa.
Khi nào nên ưu tiên trung tâm can thiệp chuyên môn? Phụ huynh nên cân nhắc nếu trẻ:
- Chưa có giao tiếp chức năng hoặc rất hạn chế.
- Ngôn ngữ hiểu và diễn đạt thấp hơn nhiều so với tuổi.
- Không biết cách yêu cầu, từ chối, lựa chọn.
- Khó bắt chước.
- Khó duy trì chú ý.
- Không thể tham gia nhóm.
- Có hành vi tự gây tổn thương hoặc hành vi gây cản trở nghiêm trọng.
- Phụ thuộc nhiều vào người lớn trong ăn uống, vệ sinh, mặc quần áo.
- Khó chuyển đổi hoạt động.
- Có nhu cầu hỗ trợ cá nhân cao.
- Đang cần một chương trình cá nhân hóa và đo lường tiến bộ thường xuyên.
Không chọn nơi vì “giữ trẻ tốt”. Hãy chọn nơi giúp trẻ “phát triển tốt”. Mục tiêu cuối cùng của can thiệp 3–6 tuổi không phải là biến trẻ thành “một đứa trẻ bình thường”, mà là giúp trẻ giao tiếp được, tham gia được, tự lập hơn, học được, chơi được, an toàn và từng bước hòa nhập với môi trường sống
